قرار دهد تا در فهمش از مراد خدا دچار خطا نشود . از همين‌جا روشن مىشود چرا برخى از فريقين حكم به عدم جواز تفسير داده اين كار را « تفسير به رأى » تلقى مىكنند و مىگويند : فهم قرآن در اين سطح ( استنباط مراد خدا و كشف معناى پنهان ) ويژه افرادى خاص است . ديدگاههاى فريقين در جواز و عدم جواز تفسير با نگاهى كوتاه به تاريخ تفسير فريقين ، مىتوان سه نوع برخورد را در مورد جواز و عدم جواز تفسير شناسايى كرد . 1 . ديدگاه افراطى اين ديدگاه مىگويد : فهم كتاب خدا در همه ابعادش ممكن است و براى بهره‌مندى از هدايت قرآن نيازى به تبيين و تفسير از طريق سنت نيست « حسبنا كتاب اللّه ، كتاب خدا ما را كافى است » اين شعارى است كه اولين بار از عمر شنيده شد ، « 1 » به اين معناست كه ما با اين كتاب به تنهايى مىتوانيم راه را بيابيم و لازمه‌اش ( هر چند به طور ناخودآگاه ) آن است كه تمام استنباطهاى ما از آيات قرآن معتبر است و نيازى هم به حديث و سنت نيست . 2 . ديدگاه تفريطى ديدگاهى كه تفسير قرآن را ( هر چند با فراهم بودن مقدمات لازم براى تفسير ) امرى همگانى تلقى نمىكند و در واقع دست افراد عادى را به طور مستقيم از ساحت قرآن كوتاه ديده و شرط بهره‌مندى از اين كتاب را تنها با واسطه علوم و معارف

--> ( 1 ) . ر . ك : محمد بخارى ، صحيح ، ح 3052 ، 3168 و 4431 ؛ مسلم ، صحيح ، ح 20 و 1637 ؛ ابن سعد ، الطبقات الكبرى ، ج 2 ، ص 242 - 245 ؛ احمد بن حنبل ، مسند ، ج 5 ، ص 351 ، ح 3336 . در سال 1907 ميلادى نيز در مجله المنار مقاله‌اى با عنوان « الاسلام هو القرآن وحده » به قلم دكتر محمد توفيق صدقى نگاشته شد ، كه گفته مىشود مراد وى همين ديدگاهى است كه آن را ديدگاه افراطى ناميديم .